|| श्रीराम समर्थ ||
|| श्रीसद्गुरु ब्रह्मचैतन्य महाराज समर्थ ||
भगवंत ज्ञानी व अज्ञानी यांच्या कर्मातील भेद दाखवून अज्ञान्यास सुधारण्यासाठी ज्ञात्याने काय करणे अवश्य आहे हे सांगत आहेत. -
सकता: कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत |
कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश्चिकीर्षुर्लोकसंग्रहम || अ. ३-२५ ||
हे अर्जुना ! लोकसंग्रह करू इच्छिणाऱ्या ज्ञानी पुरुषाने ( व्यावहारिक ) कर्मात आसक्त झालेले अज्ञानी लोक ज्याप्रमाणे वागतात त्याप्रमाणे पण आसक्ती सोडून वागले पाहिजे.
ज्याप्रमाणे अज्ञानी ( सकाम ) पुरुष आपल्या स्वार्थसिद्धीसाठी सावधपणे आणि तत्परतेने कर्म करतात त्याचप्रमाणे ज्ञानी पुरुषांनीही लोकसंग्रहार्थ अर्थात दुसऱ्याच्या हितासाठी कर्म करावे. तत्त्वज्ञ पुरुषांनी, कर्म करण्याशी त्यांचे कसलेही प्रयोजन नसतानासुद्धा, संपूर्ण कर्तव्यकर्मांना काळजीपूर्वक करीत राहावे. ज्यामुळे कर्मामध्ये आसक्त असलेल्या पुरुषांची निष्काम कर्माविषयी महत्त्वबुद्धी जागृत होईल आणि ते सुद्धा निष्काम भावनेने कर्म करू लागतील.
श्रीमहाराजांनी आपले जीवन नामासाठी वेचले. तीर्थयात्रा केल्या, अन्नदान केले, आणि प्रापंचिकांना प्रपंचात राहून परमार्थ कसा साधता येतो याचे स्वत:च्या आचरणाने उत्तम उदाहरण घालून दिले. दुष्काळात लोकोपयोगी कामे हाती घेतली. निष्काम भावनेने कर्म करण्याचा एक आदर्शच लोकांसमोर ठेवला.
श्रीमहाराजांनी लोकसंग्रहार्थ केलेले कार्य -
सुमारे सन १८९० पासून श्रीमहाराजांचा अधिक काळ आता गोंदवल्यासच मुक्काम असे.श्रीमहाराजांचे वय या सुमारास ४५-४६ च्या आसपास होते. बाहेरच्या पुष्कळ लोकांना त्यांची माहिती झाल्याने आणि ते गोंदवल्यास जरा स्थिर राहिल्याने लोकांचे त्यांच्याकडे येणे-जाणे खूपच वाढले.
वयाच्या नवव्या वर्षी श्रीमहाराज पहिल्या प्रथम घराच्या बाहेर पडले तेव्हापासून वयाच्या पंचेचाळीसाव्या वर्षांपर्यंत आपला पुष्कळसा काळ त्यांनी भारतभ्रमणात घालवला. ते बहुधा एकट्याने संचार करीत, आणि एका लंगोटीशिवाय त्यांच्याजवळ काही नसे. भारतवर्षातील सर्व तीर्थे त्यांनी पहिली व अनेक वेळा काशीची कावड रामेश्वरास नेली. श्रीमहाराज भारतवर्ष तीन वेळा पायी हिंडले. इतक्या अफाट पर्यटनामध्ये अक्षरश: लाखो लोकांशी त्यांचा संबंध आला. ज्या ज्या माणसांचा त्यांच्याशी संबंध आला त्या प्रत्येकाला त्यांनी रामनामाचा छंद लावला. या लोकात, सिद्धीसाठी साधन करणारे योगी, वेदांती, पंडित, संन्यासी, बैरागी, कर्मठ वैदिक विद्वान, श्रीमंत, गरीब, सरकारी अधिकारी, प्रोफेसर होते. अशा सर्वांना श्रीमहाराजांनी नामाला लावले.
प्रवासामध्ये हजारो लोकांना त्यांनी अनुग्रह दिला. उत्तरेत श्रीमहाराजांना लोक ' दख्खनका साधू ' म्हणून ओळखत. इंदूरमधील वास्तव्यात जेव्हा तेथील लोकांना श्रीमहाराज हे गोंदवल्याचे आहेत असे कळले तेव्हा इंदूरचे लोक त्यांना ' गोंदवलेकर महाराज ' असे म्हणू लागले.
भजन, प्रवचन, नामसंकीर्तन, शंका समाधान यासाठी श्रीमहाराजांच्या भोवती गावातील तसेच अन्य ठिकाणाहून सेवेसाठी, साधनेसाठी आलेल्या मंडळींचा गराडा असे. श्रीमहाराज प्रवासातले अनुभव, हकीकती लोकांना सांगत असत.
एकदा कर्नाटकातल्या हल्याळ मुक्कामातील हकीकत श्रीमहाराज सांगत होते. हल्याळात एके दिवशी एका दारी ' जय जय रघुवीर समर्थ ' असे म्हणून भिक्षेसाठी गेले असता त्या घरातील दु:खी स्त्रीने आपल्या तापाने फणफणणाऱ्या मुलाबद्दल सांगितले. ती हे रडत रडतच सांगत होती. श्रीमहाराजांनी तिला धीर दिला व स्वत: त्या मुलाजवळ गेले. ' मुलाचा ताप मी घेतला ' असे सांगून बाहेर पडले. मुलगा बरा झाला. नंतर काही दिवसांनी या तापाची आठवण करून देताच श्रीमहाराजांनी स्वत:ला एका खोलीत अकरा दिवस कोंडून घेतले. श्रीमहाराज तापाने कण्हत होते. बाराव्या दिवशी श्रीमहाराजांनी ताप उतरताच विहिरीवर अंघोळ केली. दुसऱ्याचा भोग भोगून संपविला.
गोंदवल्यास श्रीराममंदिर बांधले.-
श्रीमहाराज गोंदवल्यास स्थिर राहू लागल्यावर त्यांच्या दर्शनासाठी, सेवेसाठी, उपासनेसाठी येणाऱ्या लोकांची संख्या सतत वाढत होती. लोकांच्या निवासाची, उतरायची व्यवस्था, तसेच श्रीमहाराजांचे घर अपुरे पडू लागले म्हणून आपल्या घरासमोरच्या भागामध्ये त्यांनी प्रशस्त असे राममंदिर बांधण्यास प्रारंभ केला.
अगदी बालपणापासून श्रीमहाराजांचे श्रीरामरायावर नितांत प्रेम होते. श्रीरामचंद्राच्या चरणी त्यांची वृत्ती इतकी तन्मय होती की, जगतामध्ये घडणारी प्रत्येक गोष्ट श्रीरामचंद्राच्या इच्छेनेच घडते अशी त्यांची धारणा होती. 'राम काय करील ते खरे, ' अथवा ' रामाच्या इच्छेने जे घडेल ते खरे,' हेच त्यांचे शेवटचे आणि सुरुवातीचे सांगणे असे. ही जी अंत:प्रेरणा या राममंदिराच्या उभारणीमागे जशी होती तशीच श्रीतुकामाईंनी अनुग्रह दिल्यावर केलेली, ' राममंदिरांची स्थापना करून रामनामाचा प्रसार कर ' ही आज्ञाही कारण होती.
कोणाकडेही पैशाची याचना न करता, अथवा पदरी सांठलेले द्रव्य नसतानाही लोकांनी उत्स्फूर्तपणे दिलेल्या पैशातून मंदिर आकाराला येत होते.
श्रीरामाच्या मूर्तीविषयी देखील अदभूत असे घडले. श्रीमहाराज म्हणत ' आपण ज्याचे मंदिर बांधीत आहोत तो आपणहून येईल. ' आणि घडलेही तसेच. तडवळे गावच्या कुलकर्णी यांनी नवीन वाडा बांधला.रामाचे मंदिर बांधावे म्हणून राम, लक्ष्मण व सीता अशा तीन मूर्ती घरात आणून ठेवल्या. दुर्दैवाने वाडयाला आग लागली. वाडा भस्मसात झाला. मूर्तींनाही आगीची झळ पोचली. कुलकर्णी यांना दृष्टांत झाला की, मूर्ती गोंदवल्यास श्रीब्रह्मचैतन्यांच्याकडे द्याव्यात. त्यांनी आपणहून त्या मूर्ती श्रीमहाराजांना आणून दिल्या. श्रीमहाराजांनी एका चांगल्या कारागिराकडून तिन्ही मूर्तींना उजाळा दिला व त्यांचे जळकेपण पुष्कळ कमी करून घेतले.
सन १८९१ मध्ये मंदिर बांधून तयार झाले. प्राणप्रतिष्ठेचा मुहूर्त ठरला. भजन, अखंड नामस्मरण सप्ताहास मोठ्या उत्साहात प्रारंभ झाला. रोज भजन, नामस्मरण, कीर्तन, पुराण आणि अन्नदान मोठ्या धडाक्यात सुरु झाले. भारतातील सर्व तीर्थक्षेत्रातून, मोठ्या शहरातून मोठमोठे विद्वान, पंडित, वैदिक ब्राह्मण समारंभासाठी आले होते.
श्रीरामरायाची प्राणप्रतिष्ठा ' न भूतो न भविष्यति | ' अशी मोठ्या समारंभपूर्वक झाली. श्रीरामरायाला स्नान घालण्यासाठी पवित्र नद्यांचे व समुद्राचे पाणी आणले होते. श्रीमहाराजांनी मंदिर बांधणाऱ्या कामगारांसह सर्व निमंत्रितांचा, विद्वानांचा यथोचित सत्कार केला. अन्नदानाला सीमा नव्हती. शेवटच्या दिवशी जवळपास दहा हजार लोक जेवून तृप्त झाले. त्या दिवशी मंदिरात रामरायासमोर श्रीमहाराजांनी भजनाची सुरुवात,
' छत्रसिंहासनी अयोध्येचा राजा | नांदतसे माझा मायबाप ' या अभंगाने केली. श्रीमहाराज भजनात देहभान विसरले. उपस्थित सर्वही भजनात तन्मय झाले. श्रीमहाराजांनी स्थापन केलेल्या पहिल्या राममंदिराची स्थापना मोठ्या अभूतपूर्व अशा समारंभात झाली.
बत्ताशा घोडा व लंगडी गाय - श्रीमहाराजांवर विशेष निष्ठा असलेल्या, भिकाजी श्रीपत नावाच्या एका फौजदाराने श्रीमहाराजांना उत्तम जातीचा एक पांढरा, सुंदर, मस्त घोडा अर्पण केला. श्रीमहाराजांखेरीज तो कोणाला दाद देत नसे.त्या मूक जनावराचे श्रीमहाराजांवर आणि श्रीमहाराजांचे त्याच्यावर विलक्षण प्रेम होते. श्रीमहाराजांनी ' बत्ताशा ' अशी हक मारून पाठीवर थाप मारताच तो घोडा आनंदाने फुरफुरू लागे. श्रीमहाराज पुष्कळ वेळा त्याच्यावर बसून त्याला चांगला लांब फिरवून आणीत तेव्हा स्वारी मोठी खूश असे.
पोसायची ऐपत न राहिल्याने एकाने आपली जनावरे काढून टाकण्यास आरंभ केला..त्याच्याजवळ एक लंगडी गाय होती. ती त्याने श्रीमहाराजांना दिली. या गायीचाही श्रीमहाराजांना लळा होता. श्रीमहाराजांनी ' गंगे ' असे म्हणून एकदा प्रेमाने कुरुवाळून तिच्याशी संभाषण केल्यावरच ती निमुटपणे गोठ्यामध्ये जाई.
बाळंभट जोशी - बाळंभट जोशी हे गोंदवल्यास दत्तमंदिरामध्ये पुजारी होते. त्यांना गांजाचे व्यसन लागले. नामस्मरण करण्याच्या अटीवर ' मी तुमचे व्यसन पुरवीन ' असे श्रीमहाराजांनी त्यांना सांगितले. रोज नेमून दिलेला जप करण्याच्या मोबदल्यात श्रीमहाराज एक आण्याचा गांजा आणवून देत असत. श्रीमहाराज स्वत: जातीने हे करतात हे पाहून एका प्रसंगी बाळंभटांना वैषम्य वाटले आणि त्यांनी श्रीमहाराजांच्या साक्षीने, रामाच्या पायावर हात ठेवून शपथ घेतली आणि त्या दिवसापासून ते सर्व व्यसनातून मुक्त झाले.
बापूसाहेब साठ्ये - बापूसाहेब साठ्ये यांची मूनसफ म्हणून दहिवडीला बदली झाली. त्यांना पोटदुखीचा जुनाट विकार होता. ते श्रीमहाराजांच्या दर्शनाला गेले असता श्रीमहाराजांच्या गोड व नम्र वागण्याची बापुसाहेबांवर छाप पडली. श्रीमहाराजांच्याकडे जेवायला गेले असता श्रीमहाराजांनी दिलेल्या झुणकाभाकरीच्या कृपाप्रसादाने त्यांची पोटदुखी कायमचीच गेली.
शंकरशास्त्री म्हासुर्णेकर - शंकरशास्त्री म्हासुर्णेकर यांची श्रीमहाराजांच्या ठिकाणी फार निष्ठा होती. काव्यनाटकादि पढलेले शास्त्रीबुवा मोठे भाविक व सात्त्विक वृत्तीचे होते. श्रीमहाराजांचे त्यांच्यावर फार प्रेम होते, इतकेच नव्हे तर श्रीमहाराजांनी अनुग्रह देण्याचा अधिकार त्यांना दिला होता.
मद्रासची अम्मा - श्रीब्रह्मानंदांच्या सल्ल्यानुसार मद्रासहून गोंदवल्यास आलेल्या एका मुलीला श्रीमहाराजांनी आश्रय दिला. श्रीमहाराज तिला अम्मा म्हणत. तिला शिवणकाम आणि जरीची कलाकुसर छान करता येत असे. राम, लक्ष्मण व सीता यांच्यासाठी सुंदर सुंदर पोशाख श्रीमहाराज तिच्याकडून तयार करून घेत. अम्मा जाऊन-येऊन गोंदवल्यास राहत असे. शेवटचे दिवस तिने गोंदवल्यास काढले.
बोधवचने - प्रसंगोपात्त श्रीमहाराजांनी केलेला उपदेश, त्यांचे बोल बोधवचनासमान आहेत.
' राम देतो तेवढ्यामध्ये समाधान मानायला शिकावे. रामाचे देणेच तेवढे हिताचे असते, आपले देहबुद्धीचे लोढणे त्याच्याखाली जोडू नये. '
' प्रापंचिक माणसाने घरात असलेले सर्व देऊन टाकू नये हि गोष्ट खरी, परंतु प्रसंग आला असता सर्व देण्याची तयारी पाहिजे हेही खरे. थोर मनाच्या माणसाला परमार्थ साधतो.'
' भगवंताला सर्वांपेक्षा ' स्व ' द्यायला पाहिजे. ' स्व ' दिल्यावर सर्व न दिले तरी चालते, कारण ते आपले - आपल्या मालकीचे - राहातच नाही. उलट सर्व देऊनही जर ' स्व ' द्यायचा राहिला तर सर्व दिल्याचे समाधान मिळत नाही. भगवंताला ' स्व ' देणे म्हणजे ' मी त्याचा आहे ' ही जाणीव रात्रंदिवस मनामध्ये ठेवणे होय.'
' नाम हे ओंकाररूप आहे. ते वेदारंभी आहे, ते वेदांच्या अंतीही आहे, तेच भगवंताला प्रिय आहे. म्हणून ते घेत गेल्याने भगवंताची भक्ती घडते. कलीयुगामध्ये तर हेच साधन थोर आहे. '
धाकटे राममंदिराची स्थापना - श्रीमहाराजांचा व्याप जसा वाढू लागला तसे गोंदवल्यास दर्शनास, वास्तव्यास येणाऱ्यांची संख्याही वाढू लागली. थोरले मोठे राममंदिर अपुरे पडू लागल्याने श्रीमहाराजांनी धाकटे राममंदिर बांधले आणि लोकांना - विशेषत: सहकुटुंब येणाऱ्यांना - उतरण्यास व सामान ठेवण्यास सोयीचे व्हावे म्हणून काही खोल्यादेखील बांधल्या.
वैदिक कर्म व नामाचे श्रेष्ठत्त्व - श्रीमहाराजांनी वैदिक विद्वानांच्या विप्रसभेत केलेल्या भाषणाचा, सडेतोड प्रतिपादनाचा सारांश -
' वेदांची आज्ञा मला शिरसावंद्य आहे. वैदिक कर्माने चित्तशुद्धी होते हेही मी मान्य करतो. परंतु ज्या भगवंताची प्राप्ती व्हावी म्हणून चित्तशुद्धी करायची त्या भगवंताचे अधिष्ठान जर वैदिक कर्मांना नसेल तर कर्ममार्गाचे पर्यवसान कर्मठपणामध्ये होते. शिवाय सध्याच्या काळी बाह्य परिस्थितीमध्ये फरक पडला म्हणून, आणि लोकांच्या श्रद्धेमध्येही फरक पडला म्हणून, वैदिक कर्मे जशी व्हायला हवीत तशी होत नाहीत. म्हणून आपण कर्ममार्गाने जात असता कर्माची पूर्तता होण्यास आज भगवंताच्या नामाची अत्यंत गरज आहे. कर्ममार्ग मनापासून करणाऱ्या माणसामध्ये नुसते कर्म करणे हेच सर्वस्व आहे अशी कर्मठपणाची भावना उत्पन्न होते, आणि माझा आक्षेप त्याबद्दलच आहे. एरवी कर्ममार्गी माणसाच्या शिस्तीबद्दल व संयमाबद्दल मला आदराच आहे. एक रामनाम घेतले म्हणजे सर्व धर्मबंधने माफ होतात हा समाज खरा नाही. परंतु कर्माने चित्त शुद्ध होत असता नामाने भगवंताच्या अस्तित्वाची जाणीव जागृत राहते; इतकेच नव्हे तर पूर्ण चित्तशुद्धी होऊन कर्म गळून गेल्यावर फक्त नामच शिल्लक राहते, आणि आपण भगवंताशी एकरूप झालो की ते त्यामध्ये मुरून जाते. '
' रामनाम हा नुसता मंत्रच आहे असे नव्हे तर तो सिद्धमंत्र आहे ! तो भगवंतापर्यंत नेतो, नव्हे नव्हे, तो भगवंताला आपल्याकडे खेचून आणतो हा माझा प्रत्यक्ष अनुभव आहे. वाटेल त्याने रामाच्या या सामर्थ्याचे प्रत्यंतर पहावे. रामनाम देहबुद्धी जाळणारा अग्नी आहे '
' रामनाम हे ओंकाराचे स्वरूप आहे. ते सर्व कर्मांचा व साधनांचा प्राण आहे. श्रीशंकरापासून तो समर्थांच्यापर्यंत जे जे महासिद्ध होऊन गेले त्या सर्वांनी रामनाम कंठी धारण केले. रामनामाचा साडेतीन कोटी जप जो करील त्याला त्याच्या देवतेचा अनुभव आल्याशिवाय राहणार नाही. रामनामाचा आधार घेऊन आपण सर्वांनी राम जोडावा. '
आईची कशीयात्रा -श्रीमहाराज आठदहा वर्षे गोंदवल्यास स्थिर राहिल्यावर त्यांचा लोकसंग्रह फार वाढला, आणि अनेक क्षेत्रातील लहानमोठी माणसे या ना त्या निमित्ताने त्यांच्याकडे येत असत.लोक त्यांना खूप मान देत. विद्वान मंडळीतही त्यांना आदराचे स्थान होते. या साऱ्याचे ,श्रीमहाराजांच्या आई, गीताबाईंना खूप कौतुक होते. या काळातच श्रीमहाराजांना दोन मुले झाली; परंतु ती तान्हेपणीच वारली.
श्रीमहाराज आपल्या आईची फार मनापासून सेवा करीत. आईने काशीयात्रेला जाण्याची इच्छा व्यक्त करताच श्रीमहाराजांनी काशीयात्रेची तयारी सुरु केली. श्रीमहाराजांची पत्नी, जिला लोक आदराने 'आईसाहेब ' म्हणत, तिला काशीयात्रेला येण्याची इच्छा होती, पण तिची समजूत काढून तिला माहेरी धाडली आणि मोठ्या लव्याजम्यासह यात्रेसाठी प्रस्थान केले. निघण्यापूर्वी श्रीमहाराजांनी आपल्या घरावर तुळशीपत्र ठेवून सर्वांच्या नावाने पाणी सोडले. लोकांनी ज्याला जी वस्तू हाती लागली ती ते घेऊन गेले. घर धुतल्याप्रमाणे स्वच्छ झाले.
श्रीमहाराज नाशिकमार्गे प्रयागला गेले. प्रयागमध्ये श्रीमहाराजांनी आईला त्रिवेणी संगमामध्ये स्नान घातले. तीन रात्री तेथे राहून सर्वजण काशीला आले.
मसुरियादिन शिवमंगल नावाचा ब्राह्मण श्रीमहाराजांचा पंडा होता. हा फार श्रीमंत व वजनदार मनुष्य होता. तो श्रीमहाराजांना गुरुस्थानी मानीत असे. त्याने मोठ्या आनंदाने आणि दिमाखात श्रीमहाराजांची काशीमध्ये राहण्याची व्यवस्था केली. श्रीमहाराज तेथे जवळजवळ एक महिनाभर राहिले. आईला रोज स्वत: उचलून ते तिला एखाद्या लहान मुलाप्रमाणे सांभाळत गंगास्नानासाठी घेऊन जात. श्रीमहाराजांनी आईच्या हातून पुष्कळ दानधर्म, अन्नदान करविले. याच काळात काशीमध्ये आत्मानंदसरस्वती नावाच्या विद्वान व साधनी संन्याशाचा परिचय झाला. त्याला रामनामाचे महत्त्व पटवून दिले. स्वामींनी श्रीमहाराजांकडून रानामाची दीक्षा घेतली, आणि श्रीमहाराजांनी त्यांना दीक्षा देण्याचा अधिकार दिला.
काशीमध्ये एक महिनाभर राहून श्रीमहाराज आईला घेऊन गयेला गेले. तेथे पिंडदान करून सर्व मंडळी अयोध्येला गेली. जवळपास पन्नास दिवस चाललेली तीर्थयात्रेची दगदग गीताबाईंना सोसवली नाही. अयोध्येत त्यांना थकवा जाणवू लागला. अशक्तपणा वाटू लागला. औषध घेण्यास त्यांनी संमती दिली नाही. अन्नही घेणे बंद झाले. अंथरुणावर पडल्या पडल्या त्यांचे नामस्मरण सारखे चालू असे. श्रीमहाराज सारखे आईजवळ राहून सेवा करीत होते. आईची शरयू नदीत स्नान करण्याची आणि दानधर्माची इच्छा श्रीमहाराजांनी पूर्ण केली. अंतकाळ जवळ आल्याचे गीताबाईंनी ओळखले. गीताबाईंनी अगदी शांतपणे श्रीमहाराजांच्या मांडीवर ' राम राम ' म्हणत देह ठेवला. श्रीमहाराज एवढे धैर्याचे पर्वत खरे, पण आईचा शेवटचा श्वास संपल्यावर ' आई ! तू गेलीस ना ! ' असे शब्द त्यांच्या तोंडातून निघून त्यांच्या डोळ्यात अश्रू आले. वयाच्या बाराव्या वर्षी सर्वसंगपरित्याग करणाऱ्या श्रीमहाराजांना जगामध्ये रामरायाच्या खालोखाल आपल्या आईचे प्रेम होते.या प्रसंगी सहजस्फूर्तीने श्रीमहाराजांच्या मुखातून जे अभंग बाहेर पडले ते हृदयस्पर्शी आणि आईच्या प्रेमाने ओथंबलेले होते. ' दया करी राम-सीता | सांभाळावी माझी माता || ....................................'
दहाव्या दिवसापासून त्यांनी आईची उत्तरक्रिया करण्यास प्रारंभ केला. तेराव्या दिवसापर्यंत असंख्य गरिबांना अन्नदान, दानधर्म, शंभर गायींचे दान, प्रत्येक भिकाऱ्याला घोंगडी दान असा अमाप खर्च श्रीमहाराजांनी आईच्या नावे केला.
आईचे सर्व उत्तरकार्य आटोपून श्रीमहाराज सर्व मंडळीना घेऊन इंदूरला आले. भय्यासाहेब मोडकांच्या घरी त्यांचा मुक्काम होता. श्रीमहाराज पुन्हा इंदूरला आले आहेत हे कळल्याबरोबर पूर्वीचे ऋणानुबंधी असे हजारो लोक त्यांच्या दर्शनास येऊन गेले.
श्रीमहाराज इंदूरमध्ये असताना दुष्काळ पडला. श्रीमहाराजांनी या काळात गरिबांना अन्नदान केले. श्रीमहाराज नैमिष्यारण्यात जाण्यास निघणार होते म्हणून त्यांनी इंदूरच्या सर्व लोकांना गावजेवण दिले. बरोबरच्या काही लोकांना श्रीमहाराजांनी आपापल्या घरी परत पाठविले. यानंतर भय्यासाहेब मोडक यांना बरोबर घेऊन श्रीमहाराज नैमिष्यारण्यात गेले. तेथून श्रीमहाराज उज्जैनच्या जंगलात शिरले. तेथे एका गुहेत श्रीमहाराजांनी एका महायोग्याचे दर्शन भय्यासाहेब मोडक यांना घडविले.
श्रीमहाराज नंतर परत इंदूरला गेले आणि तेथून हर्द्याला आले. तेथे काशिनाथभय्या सावकार यांनी बांधलेल्या मंदिरात श्रीमहाराजांच्या हस्ते रामाची स्थापना झाली. हार्द्यास एक महिनाभर राहून बरोबरच्या मंडळींसह श्रीमहाराज नाशिकला आले. नाशिक येथे आईच्या नावाने श्रीमहाराजांनी गंगेवरच्या भिकाऱ्यांना एक दिवस धन्य वाटले.
गोंदवल्यास पुनरागमन -
गोंदवले सोडून श्रीमहाराजांना वर्ष होऊन गेले होते. म्हणून नाशिकहून सरळ घरी येण्याचे ठरले. गोंदवल्याहून निघताना बरोबर आई आणि शंभर माणसे होती. गोंदवल्यास परत येताना बाकीची सर्व मंडळी होती परंतु आई मात्र नव्हती !
|| जय जय रघुवीर समर्थ ||
,
No comments:
Post a Comment